Khớp thái dương hàm (TMJ) là khớp nối bản lề kết nối xương hàm với xương thái dương của hộp sọ, nằm ở phía trước mỗi tai. Khớp này cho phép hàm di chuyển lên xuống và sang hai bên khi bạn nói, nhai hoặc ngáp. Các vấn đề ảnh hưởng đến khớp hàm và các cơ mặt được gọi là rối loạn thái dương hàm (TMD) hoặc viêm khớp thái dương hàm (TMJ).
Mục Lục
Nguyên Nhân Gây Rối Loạn Thái Dương Hàm (TMD)?
Các chuyên gia nha khoa vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây ra rối loạn thái dương hàm (TMD). Tuy nhiên, họ tin rằng các triệu chứng phát sinh từ các vấn đề liên quan đến cơ hàm hoặc các bộ phận của khớp hàm.
Chấn thương hàm, khớp hoặc cơ đầu và cổ do va đập mạnh hoặc chấn thương do tai nạn có thể dẫn đến TMD. Ngoài ra, một số nguyên nhân khác bao gồm:
- Nghiến răng: Gây áp lực lớn lên khớp.
- Sai lệch đĩa đệm khớp: Phần đĩa của khớp cầu hàm bị trật.
- Viêm khớp: Ảnh hưởng đến khớp thái dương hàm.
- Căng thẳng (Stress): Có thể khiến bạn căng cơ mặt và hàm hoặc nghiến răng.
Các Triệu Chứng Thường Gặp của TMD
TMD thường gây đau nhức và khó chịu. Cơn đau có thể tạm thời hoặc kéo dài, ảnh hưởng đến một hoặc cả hai bên hàm. Phụ nữ thường dễ mắc bệnh này hơn nam giới, và phổ biến nhất ở độ tuổi từ 20 đến 40.
Các triệu chứng thường gặp bao gồm:
- Đau hoặc nhức ở mặt, vùng khớp hàm, cổ và vai, trong hoặc xung quanh tai khi nhai, nói hoặc mở miệng.
- Khó khăn khi mở miệng rộng.
- Khớp hàm bị cứng, gây khó khăn khi mở và ngậm miệng.
- Khó khăn hoặc đau khi nhai thức ăn.
- Cảm giác mệt mỏi trên khuôn mặt.
- Sưng ở một bên mặt.
Ngoài ra, người bệnh có thể bị đau răng, nhức đầu, đau cổ, chóng mặt, đau tai, nghe kém, đau vai trên và ù tai (tinnitus).
Chẩn Đoán Rối Loạn Thái Dương Hàm (TMD)
Nhiều tình trạng khác có thể gây ra các triệu chứng tương tự, như sâu răng, các vấn đề về xoang, viêm khớp hoặc bệnh nướu răng. Để xác định nguyên nhân gây ra các triệu chứng của bạn, nha sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh và tiến hành kiểm tra thể chất.
Đầu tiên, bác sĩ sẽ tập trung loại trừ các nguyên nhân khác như sâu răng hoặc các vấn đề về xoang. Sau đó, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh và tiến hành kiểm tra thể chất.
Bác sĩ sẽ kiểm tra các khớp hàm để đánh giá mức độ đau và lắng nghe tiếng lách tách hoặc tiếng rít khi bạn di chuyển chúng. Bác sĩ cũng sẽ đảm bảo rằng hàm của bạn vận động bình thường và không bị cứng khi mở hoặc ngậm miệng. Ngoài ra, bác sĩ sẽ kiểm tra khớp cắn và các vấn đề với cơ mặt.
Bác sĩ có thể yêu cầu chụp X-quang toàn mặt để kiểm tra hàm, khớp thái dương hàm và răng, nhằm loại trừ các vấn đề khác. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu các xét nghiệm khác, như chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT).
Bệnh nhân có thể được giới thiệu đến bác sĩ phẫu thuật miệng để được đánh giá và điều trị thêm. Bác sĩ này chuyên về phẫu thuật trong và xung quanh khu vực khuôn mặt, miệng và hàm. Ngoài ra, bạn có thể cần gặp bác sĩ chỉnh nha để đảm bảo răng, cơ và khớp hoạt động bình thường.
Điều Trị Rối Loạn Thái Dương Hàm (TMD) Tại Nhà
Bạn có thể tự điều trị tại nhà để giảm các triệu chứng TMD. Bác sĩ có thể đề nghị bạn thử một số biện pháp sau:
- Sử dụng thuốc không kê đơn: Thuốc chống viêm không steroid (NSAID), như naproxen hoặc ibuprofen, có thể giúp giảm đau cơ và sưng.
- Chườm ấm hoặc lạnh: Chườm túi đá lạnh lên mặt và vùng thái dương trong khoảng 10 phút. Thực hiện một vài động tác giãn hàm nhẹ nhàng (nếu bác sĩ hoặc nhà trị liệu vật lý đồng ý). Sau đó, chườm một chiếc khăn ấm lên một bên mặt trong khoảng 5 phút. Lặp lại phương pháp này vài lần mỗi ngày.
- Ăn thức ăn mềm: Bổ sung sữa chua, khoai tây nghiền, phô mai, súp, trứng, cá, trái cây và rau quả nấu chín, đậu và ngũ cốc vào thực đơn. Cắt thức ăn thành từng miếng nhỏ để dễ nhai hơn. Tránh các thực phẩm cứng, giòn (như bánh quy và cà rốt sống), thức ăn cần nhai nhiều (như thịt dai và kẹo cứng), và các thực phẩm yêu cầu bạn phải mở miệng rộng để cắn.
- Tránh cử động hàm mạnh: Hạn chế ngáp và nhai (đặc biệt là kẹo cao su hoặc đá), và không hét lên, hát hoặc làm bất kỳ điều gì buộc phải mở miệng rộng.
- Không chống cằm lên tay.
- Giữ răng cách xa nhau thường xuyên: Điều này sẽ giúp giảm áp lực lên hàm. Bạn nên đặt lưỡi giữa răng để kiểm soát tình trạng nghiến răng trong ngày.
- Tìm hiểu các kỹ thuật thư giãn: Để giúp nới lỏng hàm. Bạn nên hỏi bác sĩ nha khoa nếu cần vật lý trị liệu hoặc massage. Cân nhắc các phương pháp giảm căng thẳng khác như phản hồi sinh học.
Các Phương Pháp Điều Trị TMD Cổ Điển
Bạn nên thảo luận với bác sĩ về các phương pháp điều trị TMD:
- Thuốc: Bác sĩ có thể kê toa NSAID liều cao hơn nếu bạn cần để giảm đau và sưng. Hoặc bác sĩ có thể đề nghị một loại thuốc giãn cơ để giúp hàm của bạn thư giãn nếu bạn nghiến răng. Bên cạnh đó, thuốc chống lo âu để giảm căng thẳng cũng có thể hỗ trợ điều trị TMD. Ở liều lượng thấp, chúng cũng có thể giúp giảm hoặc kiểm soát cơn đau. Thuốc giãn cơ, thuốc chống lo âu và thuốc chống trầm cảm có thể được chỉ định theo toa.
- Máng nhai hoặc nẹp bảo vệ hàm: Các ống ngậm bằng nhựa vừa với răng trên và răng dưới để ngăn chúng chạm vào nhau. Chúng làm giảm tác động của việc nghiến hoặc mài răng và điều chỉnh khớp cắn bằng cách đặt răng vào vị trí đúng hơn.
- Tác động nha khoa: Bác sĩ nha khoa có thể thay thế răng bị mất và sử dụng mão răng, cầu răng hoặc niềng răng để cân bằng các bề mặt cắn của răng hoặc giúp khắc phục vấn đề khớp cắn.
Các Phương Pháp Điều Trị TMD Khác
Nếu các phương pháp điều trị được liệt kê ở trên không hiệu quả, bác sĩ có thể khuyến nghị bạn thực hiện một hoặc nhiều điều sau đây:
- Kích thích dây thần kinh xuyên da (TENS): Liệu pháp này sử dụng dòng điện ở mức độ thấp để giảm đau bằng cách thư giãn khớp hàm và cơ mặt. Nó có thể được thực hiện tại phòng khám nha khoa hoặc tại nhà.
- Siêu âm: Nhiệt sâu áp dụng cho khớp có thể làm giảm đau nhức hoặc cải thiện khả năng vận động.
- Kích hoạt điểm đau (Trigger point): Thuốc giảm đau hoặc gây tê được tiêm vào cơ mặt mềm gọi là “điểm kích hoạt” để giảm đau.
- Liệu pháp sóng ngắn: Sóng vô tuyến kích thích khớp, làm tăng lưu lượng máu và giảm đau.
- Điều trị bằng laser ở mức độ thấp: Điều này giúp giảm đau và viêm, giúp bạn di chuyển cổ dễ dàng hơn và mở miệng rộng hơn.
Phẫu Thuật Cho Rối Loạn Thái Dương Hàm (TMD)
Ngoài các phương pháp điều trị trên, phẫu thuật cũng là một lựa chọn trong điều trị TMD. Phẫu thuật có thể mang lại hiệu quả cao, vì vậy hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về các loại phẫu thuật phù hợp nhất.
Hiện có ba loại phẫu thuật cho TMD. Tùy thuộc vào vấn đề của bạn, bác sĩ có thể tiến hành loại phẫu thuật phù hợp nhất:
- Chọc rửa khớp: Đây là một phẫu thuật nhỏ, bác sĩ có thể thực hiện tại phòng khám nha khoa. Bác sĩ sẽ gây tê cho bạn, sau đó chèn kim vào khớp và rửa sạch. Bên cạnh đó, bác sĩ có thể sử dụng một công cụ đặc biệt để loại bỏ các mô bị hỏng hoặc một phần đĩa khớp bị kẹt, hoặc tháo khớp.
- Phẫu thuật nội soi khớp hàm: Bác sĩ sử dụng một công cụ đặc biệt chứa một ống kính và ánh sáng trên đó. Nó cho phép bác sĩ nhìn thấy bên trong khớp của bạn. Bác sĩ sẽ gây mê toàn thân, sau đó rạch một đường nhỏ trước tai và đưa thiết bị vào. Thiết bị này được kết nối với màn hình video để bác sĩ có thể kiểm tra khớp và khu vực xung quanh nó. Sau đó, bác sĩ có thể loại bỏ mô bị viêm hoặc sắp xếp lại đĩa hoặc khớp. Loại phẫu thuật này, được gọi là xâm lấn tối thiểu, ít để lại sẹo, ít biến chứng hơn và yêu cầu thời gian phục hồi ngắn hơn so với phẫu thuật mở.
- Phẫu thuật mở khớp: Tùy thuộc vào nguyên nhân của TMD, phẫu thuật nội soi khớp có thể không thực hiện được. Bạn có thể cần loại phẫu thuật này nếu:
- Các cấu trúc xương trong khớp hàm của bạn bị mòn.
- Bạn có khối u trong hoặc xung quanh khớp.
- Khớp của bạn bị sẹo hoặc đầy mảnh vụn xương.
Để thực hiện loại phẫu thuật này, bạn sẽ được gây mê toàn thân, sau đó bác sĩ sẽ mở hoàn toàn khu vực xung quanh khớp để có thể nhìn thấy toàn bộ và tiếp cận tốt hơn. Tuy nhiên, bạn cần nhiều thời gian hơn để hồi phục sau phẫu thuật, và có nhiều khả năng bị sẹo và tổn thương dây thần kinh.