Sau khi nhập học, nhờ kinh nghiệm quân ngũ, tôi được thầy cô và bạn bè tin tưởng giao vị trí trung đội trưởng. Cũng từ đó, những khó khăn đầu tiên xuất hiện. Tôi thường xuyên hoảng hốt khi phải trình bày ý kiến trước đám đông, cảm xúc lấn át lý trí, dẫn đến việc diễn đạt không rõ ràng và hành vi khó hiểu. Không khí trung đội trở nên trầm lắng mỗi khi họp lớp. Điều này thôi thúc tôi tìm cách cải thiện, và tôi quyết định thành lập CLB Hùng biện T29, nơi những người có cùng đam mê có thể cùng nhau rèn luyện kỹ năng nói và giao tiếp trước công chúng.
Bước đầu, CLB gặp rất nhiều trở ngại, có lúc tôi muốn buông bỏ. Nhưng sự kiên trì đã giúp tôi vượt qua và đưa CLB đi vào hoạt động ổn định. Trường tôi đào tạo sĩ quan chính trị, vì vậy kỹ năng thuyết trình và hùng biện là vô cùng quan trọng. Trường thường xuyên tổ chức hội thảo và thuyết trình. Gần đây nhất, tôi tham gia cuộc thi thuyết trình về văn hóa ứng xử trong học viện. Danh xưng “Chủ nhiệm CLB Hùng biện” đã tiếp thêm động lực cho tôi. Kết quả, tôi giành được giải Nhì. Dù không đạt được kỳ vọng cao nhất, nhưng những gì tôi thể hiện đã cho thấy sự thay đổi lớn trong tôi.
Trước khi đi sâu hơn, chúng ta cần làm rõ một khái niệm chung nhất: “Hùng biện là gì?”. Nhiều người cũng gặp khó khăn trong việc phân biệt “Hùng biện” và “Thuyết trình”. Về cơ bản, cả hai đều là những hoạt động phức tạp hơn so với giao tiếp thông thường.
Thuyết trình và hùng biện có những điểm khác biệt rõ rệt. Hùng biện có phạm vi hẹp hơn thuyết trình và nằm trong nội hàm của khái niệm thuyết trình. Thuyết trình có phạm vi rộng hơn hùng biện.
Từ những phân tích trên, tôi đưa ra khái niệm về hùng biện như sau:
Hùng biện là hoạt động nói có sự chuẩn bị về ngôn từ và ý tứ xoay quanh một thông tin nào đó một cách có định hướng nhằm tác động vào cảm xúc và suy nghĩ của người khác để thu hút và thuyết phục họ.
Trong hùng biện, người ta có thể xen kẽ các yếu tố của thuyết trình, nhưng trong một bài thuyết trình, việc sử dụng ngôn ngữ quá mạnh mẽ để tác động đến suy nghĩ của người nghe sẽ làm mất đi bản chất của nó.
Để hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa thuyết trình và hùng biện, hãy xem xét ví dụ sau:
- Thuyết trình: Giới thiệu về một sản phẩm, ví dụ như iPhone hay iPad. Người thuyết trình giỏi sẽ giúp người nghe hiểu rõ toàn bộ vấn đề và quan điểm xung quanh sản phẩm.
- Hùng biện: Thuyết phục người nghe mua chiếc điện thoại đó. Người hùng biện có thể sử dụng cả thuyết trình và lối nói truyền cảm để khiến người mua tin rằng những điều họ nói là đúng đắn, hợp lý và suy nghĩ theo hướng “hãy mua sản phẩm này”.
Vậy, hùng biện có cần chuẩn bị trước hay không? Câu trả lời là vừa có vừa không. Mục tiêu của hùng biện là tác động vào suy nghĩ và cảm xúc của người khác để hướng họ đến một quan điểm nhất định. Tuy nhiên, đã có nhiều người, dù không chuẩn bị trước, vẫn có thể khiến người khác tin tưởng và làm theo những gì họ nói.
Dù vậy, sự chuẩn bị vẫn là yếu tố tối quan trọng đối với bất kỳ nhà hùng biện nào. Về mặt lý thuyết, hùng biện là một kỹ năng cần được rèn luyện qua thời gian và sự chuẩn bị kỹ lưỡng để người nói có thể tự tin trình bày mà không cần chuẩn bị trước.
Ví dụ như Michael Jordan, anh đã tập ném bóng hàng triệu lần. Thời gian anh tập luyện để đạt đến trình độ ngôi sao đã vượt quá 10.000 giờ (con số đủ để bạn thành thạo một kỹ năng). Vì vậy, nếu ai đó thách anh ném bóng vào rổ trong phạm vi 3m, khả năng cao là anh sẽ thực hiện thành công hầu hết các cú ném. Hùng biện cũng vậy, nhưng nó đặc biệt hơn. Nếu thuyết trình là hành động ném bóng vào rổ, thì hùng biện là ném bóng vào rổ theo một phong cách riêng, mang đậm dấu ấn cá nhân.
Khả năng hùng biện được tạo nên bởi hai yếu tố quan trọng:
- Nội dung: Kiến thức là nền tảng. Làm sao có thể nói nếu không biết gì? Ngược lại, một nội dung được chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ là tiền đề để bạn mở rộng vấn đề và chứng minh các giả thuyết.
- Kỹ năng truyền tải: Cách người nói sử dụng ngôn ngữ để truyền tải nội dung. Ngôn ngữ hùng biện bao gồm cả ngôn ngữ nói và ngôn ngữ cơ thể. Cả hai bổ trợ lẫn nhau để tạo nên hình tượng một nhà hùng biện giỏi. Nếu chỉ nói mà không có ngôn ngữ cơ thể, bài nói sẽ trở nên cứng nhắc. Ngược lại, nếu chỉ dùng ngôn ngữ cơ thể, ít người có thể hiểu được nội dung bạn muốn truyền đạt.
Một điểm đặc biệt của hùng biện là khả năng tạo ra sự thu hút và thuyết phục. Gợi mở trí tò mò là cách phổ biến được nhiều nhà hùng biện sử dụng để làm cho bài nói trở nên cuốn hút. Đó cũng là lý do nhiều người sử dụng phương pháp kể chuyện để thu hút sự chú ý của khán giả.
Tóm lại, hùng biện là hoạt động cần sử dụng rất nhiều giác quan. Đôi khi, sự cảm nhận của người hùng biện về suy nghĩ của khán giả để điều chỉnh cho phù hợp cũng trở thành một kỹ năng cần thiết, và điều này khiến hùng biện trở nên khác biệt so với thuyết trình.
Tại Việt Nam, các cuộc thi hùng biện đang ngày càng trở nên phổ biến, như cuộc thi hùng biện Socrates, cuộc thi hùng biện xã hội và tôi, các cuộc thi hùng biện tiếng Anh, tiếng Nhật,… Đây là những sân chơi bổ ích và thú vị cho học sinh, sinh viên. Điểm đặc biệt của các cuộc thi này là sự đa dạng trong phương pháp tổ chức, mang đậm tinh thần năng động, trẻ trung, thu hút nhiều bạn trẻ tham gia. Hầu hết các cuộc thi đều sử dụng luật tranh biện Karl Popper, một luật phổ thông được sử dụng trong các cuộc thi tranh biện quốc tế.
Về cơ bản, luật tranh biện Karl Popper được thể hiện thông qua các hình thức sau:
-
Mỗi đội có ba người tham gia tranh biện.
-
Ban giám khảo có từ ba người trở lên và phải là số lẻ.
-
Hai đội chia thành hai phe ủng hộ (A) và phản đối (N), thi đấu theo từng lượt theo cấu trúc:
- Lượt 1: A1 đưa ra định nghĩa, giới hạn, cấu trúc của phiên tranh biện và luận điểm (6 phút).
- Lượt 2: N3 đặt câu hỏi cho A1 (3 phút).
- Lượt 3: N1 phản đối A1, đưa ra luận điểm của đội mình (6 phút).
- Lượt 4: A3 đặt câu hỏi cho N1 (3 phút).
- Lượt 5: A2 phản biện N1, ủng hộ A1 bằng cách bổ sung, mở rộng lý lẽ, dẫn chứng (5 phút).
- Lượt 6: N1 đặt câu hỏi A2 (3 phút).
- Lượt 7: N2 phản biện A2, ủng hộ N1 bằng cách bổ sung, mở rộng lý lẽ, dẫn chứng (5 phút).
- Lượt 8: A1 đặt câu hỏi N2 (3 phút).
- Lượt 9: A3 phản biện N2, tổng kết xung đột chính, chứng minh đội ủng hộ thắng (5 phút).
- Lượt 10: N3 phản biện A3, phân tích xung đột chính, chứng minh đội không ủng hộ thắng (5 phút).
-
A3 và N3 không được đưa thêm luận điểm mới hoặc bổ sung luận điểm cũ.
-
Tổng thời gian: 44 phút.
Đội thắng cuộc là đội được ban giám khảo bình chọn cao hơn và tiếp tục vào vòng tiếp theo. Hiện tại, hoạt động tranh biện ở Việt Nam vẫn còn hạn chế, nhưng trong tương lai, hùng biện chắc chắn sẽ trở thành một hoạt động được nhiều bạn trẻ đón nhận, phù hợp với xu hướng phát triển và hội nhập của đất nước.
Nỗi sợ khi đứng trước đám đông là một trạng thái phổ biến đối với những người mới bắt đầu thuyết trình hoặc hùng biện. Phần lớn chúng ta sợ hãi vì cảm thấy bị dò xét. Nhiều người thậm chí còn run sợ và không thể nói thành lời dù đã chuẩn bị kỹ lưỡng.
Có thể nói, nỗi sợ luôn tồn tại. Khi đối mặt với nó, chúng ta phải lựa chọn chiến đấu hoặc bỏ chạy. Bản thân tôi cũng từng rất nhút nhát. Lần đầu tiên đứng trước đám đông, tôi run rẩy như đang ở Bắc Cực chỉ với áo mỏng và quần đùi. Hôm đó, tôi được gọi lên đọc 5 Lời thề của Công an nhân dân. Dù đã thuộc lòng, hai chân tôi vẫn run lẩy bẩy và giọng nói nhỏ nhẹ khó nghe. Tôi cố gắng trấn tĩnh bản thân bằng cách tự nhủ “Không được sợ nữa”, “Đừng run nữa”, nhưng mọi chuyện càng tệ hơn. Tôi bắt đầu đọc sai và ngắt ngứ. Buổi chào cờ kết thúc với lời nhận xét của thầy giáo: “Đồng chí cần cố gắng nhiều hơn nữa”.
Tôi biết rằng nếu cứ mãi sợ hãi và trốn tránh, tôi sẽ không bao giờ sửa chữa được khuyết điểm này. Vì vậy, tôi quyết định tìm cách thay đổi.
Tôi nhận ra rằng mọi thứ đều có nguyên nhân. Sở dĩ tôi sợ hãi là do trong đầu tôi luôn hiện lên những hình ảnh tiêu cực. Việc thốt ra những từ như “Đừng sợ nữa” hay “Đừng run nữa” càng ảnh hưởng đến tôi.
Trong cuốn sách “Tôi tài giỏi, bạn cũng thế” của Adam Khoo, anh có đề cập đến việc tự kỷ ám thị. Ví dụ, khi tôi nói “Đừng nghĩ về con voi màu xanh”, thì trong đầu bạn vẫn hiện lên hình ảnh con voi màu xanh. Điều tương tự cũng xảy ra với tôi khi tôi nghĩ “Đừng sợ nữa” hoặc “Đừng run nữa”, hình ảnh sợ hãi và đôi chân run lẩy bẩy lại hiện lên. Vì vậy, tôi quyết định thay đổi cách suy nghĩ.
Tôi bắt đầu nghĩ rằng “Mọi người sẽ cảm thấy choáng ngợp khi nghe tôi đọc 5 Lời thề vào dịp tới” và “Tôi là người đọc có giọng nói truyền cảm nhất”. Điều đó đã giúp tôi thể hiện bài nói của mình trước hơn 500 học viên trong toàn trường vào lần đọc tiếp theo. Mọi thứ đã diễn ra hoàn toàn khác. Mọi người đều khen ngợi tôi có sự tiến bộ vượt bậc, và tôi coi đó là những lời động viên cực kỳ hữu ích.
Đôi khi, nỗi sợ cũng có thể giúp bạn đạt được những điều mình mong muốn. Trước khi bắt đầu bất kỳ bài diễn thuyết hay hùng biện nào, tôi tự đặt mình vào vị trí người nghe và tự hỏi về những nỗi sợ:
- “Nhỡ khán giả không thích thì sao?”
- “Nhỡ bài phát biểu của mình khiến mọi người cảm thấy buồn chán?”
Chính những điều đó đã trở thành động lực để tôi cố gắng và chủ động chuẩn bị bài phát biểu của mình thật kỹ lưỡng mỗi khi đứng lên trước mọi người.
Kết luận:
Hùng biện là một kỹ năng quan trọng trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống. Để trở thành một nhà hùng biện giỏi, bạn cần chuẩn bị kỹ lưỡng về nội dung, rèn luyện kỹ năng truyền tải và vượt qua nỗi sợ hãi của bản thân. Hãy tận dụng những cơ hội tham gia các cuộc thi hùng biện để trau dồi kinh nghiệm và phát triển bản thân.
Tài liệu tham khảo:
- Cuốn sách “Tôi tài giỏi, bạn cũng thế” của Adam Khoo
- Các video về kỹ năng hùng biện trên YouTube
- Các bài viết về luật tranh biện Karl Popper