Tín ngưỡng thờ Mẫu là một nét đẹp văn hóa tâm linh độc đáo của người Việt, thu hút đông đảo tín đồ. Sự linh thiêng nơi cửa Đền, cửa Phủ cùng những nghi lễ huyền bí tạo nên một mối liên kết đặc biệt giữa thế giới tâm linh và cuộc sống thực tại. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về những thực hành và ý nghĩa sâu xa của tín ngưỡng này, đặc biệt là các khái niệm như “căn đồng” và “mở phủ”.
Căn Đồng Là Gì?
Theo quan niệm dân gian, “căn” là nguồn gốc, cội rễ, hay “nhân” trong “nhân quả”. “Đồng” thường được hiểu là những đứa trẻ trong trắng, ngây thơ. Do đó, “căn đồng” có thể hiểu là người có căn duyên từ kiếp trước với các vị Thánh, và ở kiếp này cần phải “trả nợ” hoặc thực hiện lời nguyện xưa.
Thanh đồng Trần Nhật Huy, người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thờ Mẫu, chia sẻ: “Căn đồng là những người có nhân duyên đặc biệt với Thánh, tùy theo phước báo và nghiệp của mỗi người mà cuộc sống của họ sẽ khác nhau.”
Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, người có căn đồng được xem là con cái của Tứ Phủ Công Đồng, những người được các Thánh “chấm”, và số mệnh của họ gắn liền với việc phụng thờ Thánh Thần.
Khi Nào Cần Mở Phủ Trình Đồng?
“Khai đàn mở phủ, xuất thủ trình đồng” là một câu quen thuộc trong văn chầu Thánh, thể hiện tầm quan trọng của nghi lễ này đối với những người thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu. Mở phủ, trình đồng là một nghi lễ trình diện với các bậc Thần, Thánh, thông qua các hoạt động tâm linh có sự tham gia của nhiều người.
“Xuất thủ trình đồng” là việc những người có “căn Tứ Phủ” trình diện lên Phật, Thánh. Nghi lễ này dành cho những ai có nhân duyên với các vị Thánh, Thần Tứ Phủ. Mức độ căn duyên sẽ quyết định hình thức và mức độ thực hiện nghi lễ.
Thầy Cường, một thanh đồng tại Hà Nội, cho biết: “Người có căn số khi phải ra trình đồng thường trải qua giai đoạn ‘thử đồng’, với những biểu hiện như tâm thần bất ổn, nóng nảy, lảm nhảm, ốm đau, công việc và tình duyên trắc trở. Điều kỳ lạ là sau khi trình đồng, nhiều người đã khỏi bệnh và có khả năng bói toán, xem tướng.”
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải cứ có căn là phải trình đồng mở phủ. Nhiều kẻ xấu lợi dụng lòng tin để trục lợi, “bắt” người khác trình đồng bằng những lời lẽ đe dọa.
Các thanh đồng, pháp sư uy tín khuyến cáo rằng, mọi người không nên dễ dàng tin theo lời thầy bói mà trình đồng mở phủ. Thay vào đó, hãy dựa vào cảm nhận và nhân duyên của bản thân, cũng như mức độ nặng nhẹ của căn số để lựa chọn nghi lễ phù hợp.
Trình Đồng Mở Phủ Là Gì?
Trình đồng mở phủ là nghi thức quan trọng bậc nhất trong tín ngưỡng thờ Mẫu. Đây được xem là nghi thức bắt buộc đối với những ai muốn trở thành tín đồ chính thức của đạo Mẫu. Lễ mở phủ còn được gọi là lễ “ra đồng”, đánh dấu sự chuyển đổi của một người có căn đồng, số lính trở thành một “con đồng” Tứ Phủ.
Ý nghĩa của buổi lễ là lời khẳng định của người có căn đồng với Thánh Mẫu và các vị Thần linh về việc nguyện “cắt tóc làm tôi, nối đời làm con” với nhà Thánh, cầu mong quốc thái dân an, gia đình khỏe mạnh và tài lộc.
Nghi Lễ Trình Đồng Mở Phủ – Xuất Thủ Trình Khăn
Để chuẩn bị cho lễ trình đồng mở phủ, việc quan trọng đầu tiên là tìm một thầy đồng có tâm, có đức, có nhân duyên để dẫn dắt và chỉ bảo. Sau đó, chọn đền phủ và ngày lành tháng tốt để làm lễ “ra đồng”. Mọi sự chuẩn bị, hành lễ và ứng xử sau này đều phải tuân theo sự hướng dẫn của Đồng Thầy.
Việc chuẩn bị đàn mã trong lễ trình đồng vô cùng quan trọng. Trước đây, người ta thường dùng mã họa Hàng Trống (tranh vẽ) để tiết kiệm chi phí. Ngày nay, với điều kiện kinh tế tốt hơn, người ta thường dùng mã vật là các mô hình giống như thật, bao gồm: hoa man, tài mã (voi, ngựa), các loại mũ, vàng hoa, bài vị, hia ngựa, thuyền rồng, tòa sơn trang, núi giùm, hải sảo, hình tam đầu cửu vỹ, sớ tấu,…
Ngoài ra, không thể thiếu lễ vật khao thỉnh Sơn Trang, bao gồm đồ mặn, đồ mã, tiền vàng. Lễ tiến đàn Sơn Trang là một phần quan trọng của ngày mở phủ, bao gồm hoa quả, đồ ăn, hải sản, bánh kẹo. Lễ vật tùy tâm, tùy điều kiện kinh tế, nhưng quan trọng nhất vẫn là lòng thành của người chủ lễ.
Trong các tráp lễ Tứ Phủ, không thể thiếu gương, lược, bút, sách, khăn, trà, cau trầu, gạo, tiền, quạt,… cùng với 7 hoặc 9 quả trứng gà sống bọc trong giấy mã đỏ – xanh – trắng – vàng, tượng trưng cho từng phủ. Bốn chóe nước thanh tịnh cũng được chuẩn bị, tượng trưng cho việc các Thánh về ngự sẽ tắm mát cho tân đồng.
Các mâm lễ khác bao gồm mâm quạt, lược, gương soi dâng cô Bơ Thoải Cung; mâm hoa quả (ớt, ổi, táo, lê, gừng, chanh) dâng cô Bé Thượng Ngàn xin lộc Sơn Trang; mâm trứng, oản, thịt sống dâng quan hạ ban như Ngũ Hổ, Thanh Xà, Bạch Xà.
Nghi lễ mở phủ được truyền từ các bậc tiền bối như cụ đồng Xuân, cụ Trang Công Thịnh, cụ Cao Sơn Hải,… và được tiếp nối bởi các thế hệ sau.
Trước khi mở phủ, đệ tử phải tôn nhang, đội lệnh Tứ phủ. Sau khi pháp sư thực hiện các khóa lễ (phát tấu, cúng Phật, tụng kinh, cúng Thánh Mẫu, khao thỉnh Sơn Trang, Trần Triều, cúng chúng sinh), quan thầy sẽ vào khai đàn mở phủ.
Đàn mở phủ thường có 5 quan lớn về chứng đàn, chứng sớ, mở bốn phủ: Thiên – Địa – Nhạc – Thoải. Chầu đệ nhị hoặc Chầu lục sang khăn chứng đàn mã của tân đồng.
Trong đàn duyên trình đồng, không thỉnh Trần Triều và các Chúa bói ngự đồng để chứng lễ Tứ phủ. Sau khi được Đồng thầy sang khăn, đội cơi trầu, đồng tân sẽ hầu lần lượt từ thỉnh bóng Tam tòa Thánh Mẫu, mở khăn hầu từ các giá quan lớn trở đi.
Trong 3 năm kể từ ngày mở phủ, người đó được gọi là tân đồng. Sau 3 năm, tân đồng được làm lễ tạ đàn Tứ Phủ và được coi là đồng thuộc – Thanh đồng. Sau 12 năm, được coi là đạo quan và có thể đi mở phủ cho người khác.
Thanh Đồng và Trách Nhiệm Với Tín Ngưỡng
Thanh đồng là những người lưu truyền văn hóa tín ngưỡng, văn hóa bản địa. Để trở thành người hầu Thánh chân chính, cần phải “tu tâm, tu tính, tu linh, tu đồng”, tức là phải trau dồi đạo đức, thể hiện đức độ và thiện tâm trong thờ phụng, cứu mình, cứu gia đình, và giúp đỡ cộng đồng. Đó mới là “cầu đạo cứu dân, phụng Thánh hộ quốc”.
Tuy nhiên, hiện nay, nhiều người vì cả tin, mê muội, hiểu sai ý nghĩa của việc hầu Thánh, dẫn đến những biến tướng tiêu cực như “đồng đua, đồng đú”, “đồng tiền, đồng lừa”. Do đó, mỗi người khi trở thành tín đồ của tín ngưỡng thờ Mẫu cần dựa trên sự hiểu biết, tỉnh táo và thiện tâm của bản thân.
Không nên trình đồng mở phủ tràn lan theo phong trào, làm mất đi tính linh thiêng và trong sáng của nghi lễ. Mỗi người đều có căn duyên riêng, và Phật Thánh luôn ở trong tâm, lòng thành tâm cầu nguyện sẽ được đáp ứng.