Bị chó cắn, đặc biệt là trẻ nhỏ, khiến các bậc cha mẹ vô cùng lo lắng, bởi không ai dám chắc con chó đó có mang mầm bệnh dại hay không. Thế nhưng, nhiều người, kể cả những người có kiến thức, am hiểu xã hội, thậm chí có khả năng sơ cứu, vẫn chần chừ trong việc tiêm phòng dại, hoặc tìm đến các lang y với hy vọng chữa trị bằng thuốc nam để tránh tác dụng phụ của vaccine. Những câu chuyện dưới đây là lời cảnh tỉnh đắt giá.
Năm 1987, khi tôi học lớp 5, một lần sang nhà hàng xóm, tôi bị chó của họ cắn vào chân. Mùa hè năm đó nắng nóng gay gắt kéo dài đến tận mùa thu. Nhiều vật nuôi, trong đó có chó, mèo, không chịu nổi thời tiết khắc nghiệt đã chết.
Chính điều này khiến ba tôi lo lắng, ông tìm đến một lang y ở thôn Cát Sơn, xã Trung Giang, huyện Gio Linh, Quảng Trị, người được cho là có khả năng chữa bệnh chó dại cắn bằng thuốc nam.
Vào thời điểm năm 1987, ở một vùng quê nghèo khó như quê tôi, thông tin về phòng ngừa dịch bệnh, tiêm phòng còn rất xa lạ.
Hôm đó, khoảng 5 giờ chiều, tôi nhớ mình đang chơi với bạn bè trước nhà thì ba tôi gọi vào cho uống thuốc. Đó là một bát nước màu đỏ nhạt, mùi hôi hăng rất khó nuốt.
Uống xong khoảng 5 phút, toàn thân tôi nóng bừng, đầu óc quay cuồng. Tôi gục xuống giường, hai tay bấu chặt vào chăn, miệng cắn chặt chiếu để cố gắng thoát khỏi cơn đau. Sau đó, tôi ngất lịm đi.
Tỉnh dậy, tôi mất trí nhớ gần như hoàn toàn trong suốt 5 năm. Thân thể tôi gầy yếu, da xanh xao. Mẹ tôi phải dành dụm từng lon gạo để đổi bánh đường đen cho tôi bồi bổ.
Vết thương do chó cắn, cần được xử lý và theo dõi cẩn thận để tránh biến chứng nguy hiểm.
Lời cảnh tỉnh từ những bài thuốc nam truyền miệng
Ba năm trước, con trai tôi ba tuổi bị chó nhà hàng xóm cắn. Thay vì tiêm phòng, tôi tìm đến một lang y ở xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, Quảng Trị để kiểm tra xem con chó đó có dại không, theo lời giới thiệu của nhiều người.
Vị lang y này nổi tiếng khắp vùng, thậm chí được nhắc đến trên một số trang báo mạng. Theo đó, người dân thôn Thủy Tú 1, xã Vĩnh Tú từ lâu đã tin tưởng vào tài điều trị bệnh dại của lang y Lê Văn Sơn, không cần tiêm phòng vaccine.
Ông Sơn có thể chữa bệnh dại chỉ với những thang thuốc đơn giản. Bài thuốc được cho là có thể cứu sống người đã lên cơn dại. Bài thuốc gồm 12 loại lá cây, trong đó có lá mãng cầu xiêm và lá hoa dẻ, có tác dụng giải độc chó dại cắn.
Việc bào chế thuốc chỉ được thực hiện mỗi năm một lần. Mười loại lá cây được sao khô vào đúng ngày hạ chí, ngày có nhiệt độ cao nhất trong năm, sau đó tán thành bột dự trữ. Riêng hai loại lá cây kể trên được xay nhuyễn rồi vắt lọc lấy nước. Khi có người bị chó dại cắn, chỉ cần trộn đều bột thuốc vào nước lá cây này rồi pha loãng với nước lọc cho bệnh nhân uống.
Lang y Sơn hỏi ngay khi thấy tôi đưa con đến: “Bị chó cắn phải không?”. Tôi đáp: “Dạ, nhờ anh chữa giúp cho cháu”. Tuy nhiên, ông chỉ kiểm tra xem con chó đó có dại không. Nếu chó dại thì phải đi tiêm phòng, còn không thì ông cho uống thuốc phòng bệnh trong 3 năm.
Ông Sơn đắp lên gáy con trai tôi một nắm lá khô thấm nước. Khoảng 30 phút sau, ông gạt sạch lá, tôi thấy rõ 3 dấu răng chó in trên gáy, giống hệt chỗ con chó cắn vào bắp chân con trai tôi.
Ông kết luận: “Con chó này rất dữ nhưng không có dại”. Rồi ông cho con trai tôi uống thuốc, nhưng cháu không chịu vì mùi hôi hăng khó chịu.
Sự nguy hiểm khi chủ quan và những hệ lụy khó lường
Một tháng trước, con trai tôi lại bị chó cắn. Lần này các vết cắn rất sâu, có một vết sâu vào gân kheo phía sau đầu gối, khiến máu chảy nhiều. Tôi rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, rồi sát trùng bằng cồn i-ốt.
Sau đó, tôi đưa cháu đến bác sĩ để khám và tư vấn. Bác sĩ cho cháu uống một lượng nhỏ amoxilline để kiểm tra dị ứng, rồi chỉ định uống thuốc này để điều trị vết thương. Về việc tiêm phòng, bác sĩ khuyên nên theo dõi con chó trong vòng 7 đến 15 ngày rồi quyết định.
Tuy nhiên, tôi vẫn lo lắng vì vết thương của cháu nặng, con chó cắn cháu ở xa nhà. Tôi nhờ công an khu vực lập biên bản sự việc để buộc chủ nhà giữ con chó lại theo dõi trong 3 tuần. Tôi cũng định đưa cháu đến lang y Sơn, nhưng một người làm ở Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị khuyên tôi mượn một chiếc răng hổ 200 năm tuổi để mài cho cháu uống.
“Có bệnh thì vái tứ phương”, tôi chạy ngay đến nhà người quen để mượn răng hổ. Tuy nhiên, tôi chưa từng nghe răng hổ chữa được bệnh chó dại cắn, nên việc này chỉ là phòng ngừa.
Vợ chồng tôi đưa cháu đến nhà lang y Sơn lúc 8 giờ tối. Ông hẹn chúng tôi vào trưa hôm sau vì việc kiểm tra chó cắn cần ánh sáng mặt trời. Đêm đó, tôi lo lắng không ngủ được, lên mạng tìm thông tin về chó dại cắn.
Sáng hôm sau, tôi quyết định đưa cháu đến Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh Quảng Trị để được tư vấn. Bác sĩ kết luận: “Cháu bị chó cắn cấp độ 3, vết thương ở gân kheo rất sâu, virus dại rất dễ xâm nhập vào thần kinh trung ương, rất nguy hiểm. Anh đưa cháu đến đây để tiêm ngay huyết thanh kháng dại, rồi tiêm vaccine phòng dại”.
Bác sĩ dặn dò: “Anh nhớ đưa cháu tới sớm, vì huyết thanh kháng dại phải tiêm rất chậm, nhất là cháu còn nhỏ nên phải tiêm ít nhất trong 3 giờ, vừa tiêm vừa theo dõi phản ứng của cơ thể”. Tôi nghe bác sĩ nói mà lạnh cả sống lưng.
Tôi quyết định đưa cháu trở lại lang y Sơn vào trưa hôm đó. Lần này, ông đắp một nắm lá tươi đã giã nhuyễn vào gáy của cháu. Sau khi gạt lá đi, tôi không thấy dấu răng chó. Ông bảo chó không có dại và cho cháu uống nước lá tươi, có mùi vị dễ chịu hơn lần trước.
Các loại lá cây tươi được giã nhuyễn để đắp vào vết thương do chó cắn, phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng.
Hành trình tìm kiếm sự thật và cái giá phải trả
Trên đường về nhà, chúng tôi vẫn lo lắng và nghe nói ở xã bên có một vị lang y chữa bệnh chó dại cắn giỏi hơn cả lang y Sơn. Chúng tôi liền đưa cháu đến đó để kiểm tra thêm. Vị này ra vườn cắt một cành cây ngà voi dài khoảng 10cm, xẻ đôi, đắp vào vết thương trên chân con trai tôi. Khoảng 30 phút sau, ông lấy chúng ra và quan sát. Tôi thấy ở hai đoạn thân cây ngà voi, chỗ đắp trực tiếp vào vết thương có những vết máu bầm tím được hút vào, giống hình răng chó.
Ông kết luận chó không có dại, nhưng để chắc ăn, cần uống thêm thuốc phòng bệnh. Đó là 1/3 bát nước màu trắng đục, giống như được mài ra từ một chất sừng nào đó. Tôi hỏi có phải răng hổ không thì ông không tiết lộ, nhưng bảo nếu người bệnh có virus dại, sẽ toát mồ hôi toàn thân, rồi ngất đi khoảng 30 phút, sau đó tỉnh lại cho ăn cháo đậu xanh là khỏe mạnh trở lại.
Chúng tôi đã khá yên tâm cho đến khi vị lang y này tiết lộ một sự việc liên quan, khiến chúng tôi tá hỏa. Đó là bài thuốc nam chữa chó dại cắn ở thôn Cát Sơn, xã Trung Giang mà tôi đã uống 30 năm trước. Bài thuốc do chính vị lang y này, lúc đó đang ở Quảng Ngãi, truyền cho một người làng ở Cát Sơn.
Bài thuốc có 7 vị, gồm: Rễ cây dâu, rễ cây dưới, thần sa, dây ma (dây bằng tre chằng néo nắp quan tài người chết), nấm cầu (nấm mọc ở các tấm ván, thân gỗ bắc cầu qua sông, suối, có màu đỏ au như máu, tai nấm nhỏ bằng cúc áo, đồng xu) và cà độc dược. Trong 7 vị này, 5 vị có chức năng giải độc, còn lại cà độc dược và nấm cầu là những chất cực độc, có thể gây chết người ngay lập tức. Chính bài thuốc này đã hủy hoại sức khỏe và cuộc sống của tôi suốt 5 năm liền sau đó.
Một số loại thảo dược được sử dụng trong các bài thuốc nam truyền thống, cần có sự hiểu biết và sử dụng đúng cách để tránh tác dụng phụ.
Chúng tôi đưa con trai ra về, tự trách mình đã quá dễ dàng tin vào những bài thuốc không có căn cứ. Một đứa trẻ học hết tiểu học cũng hiểu rằng 7 chất trên trộn lại vừa có khả năng gây độc, vừa có tác dụng giải độc thì có ích gì cho người bệnh. Giống như vừa uống thuốc Tây, vừa ăn cháo đậu xanh, thuốc sẽ chẳng còn tác dụng!
Lời khuyên từ chuyên gia y tế: Tiêm phòng dại là lựa chọn an toàn nhất
Chúng tôi quyết định đưa cháu trở lại Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh. Lần này, một bác sĩ trẻ hơn giải thích cặn kẽ hơn, rằng vết thương của cháu ở cấp độ 2, chỉ cần tiêm vaccine phòng dại và theo dõi con chó trong vòng 3 tuần. Bác sĩ cũng khẳng định vaccine phòng chó dại, trong đó có loại Verorab của Pháp rất an toàn cho người bệnh.
Tôi nghĩ mình đã đúng khi chọn giải pháp tiêm phòng, bởi các bài thuốc nam phòng, chữa bệnh chó dại cắn trên thực tế đã được đồn thổi thêm công dụng trở nên huyền bí, huyễn hoặc, chưa được khoa học kiểm chứng. Vì vậy, việc tiêm vaccine phòng bệnh chó dại cắn là rất cần thiết. Có thể con chó đó cắn bạn, người thân của bạn không bị dại tới 99%, nhưng biết đâu bạn không may gặp phải 1% còn lại.